Biểu hiện không thành khẩn nhận khuyết điểm và không tự giác nhận kỷ luật của một số cán bộ, đảng viên, tổ chức đảng đã tồn tại từ lâu. Trong những năm gần đây biểu hiện này ngày càng rõ nét và hậu quả mà nó gây ra không chỉ đối với mỗi cá nhân mà còn ảnh hưởng đến sự trong sạch, vững mạnh của toàn Đảng, làm giảm sút niềm tin trong nhân dân. Thực tiễn cách mạng đã cho thấy, chỉ khi mỗi cán bộ, đảng viên, từng cấp ủy, tổ chức đảng tự phê bình, tự nhận khuyết điểm một cách thành khẩn, nghiêm túc, thì tổ chức đảng cán bộ, đảng viên mới được nhân dân tin yêu, mến phục và ủng hộ nhiệt thành.

Thiếu thành khẩn nhận khuyết điểm, không tự giác nhận kỷ luật là sự yếu kém trong tự phê bình, cần phải khắc phục. Tự phê bình có thể hiểu một cách đơn giản là bản thân mỗi người, mỗi tổ chức đảng tự nhìn lại quá trình học tập, công tác, sinh hoạt của mình xem cái gì mạnh, cái gì yếu; cái gì đúng, cái gì sai; cái gì đã làm được và cái gì chưa làm được; cái gì là tích cực, cái gì là tiêu cực, mức độ đúng – sai, tốt – xấu cụ thể đến đâu, để từ đó tìm ra biện pháp phát huy những ưu điểm, khắc phục những tồn tại, khuyết điểm. Như vậy, mục đích của tự phê bình là rất nhân văn. Nhưng nếu mỗi người, mỗi tổ chức thiếu thành khẩn, không tự giác thì công việc này sẽ trở thành hình thức. Để tự phê bình có hiệu quả, thiết thực thì trước tiên các tổ chức đảng và từng đảng viên phải thành khẩn nhận khuyết điểm, tự giác và dũng cảm nhận kỷ luật.

Thực tế thời gian qua bên cạnh những mặt làm được, việc tự phê bình trong Đảng còn nhiều điều đáng bàn. Đề cập đến vấn đề này, Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII đã chỉ rõ: Sau nhiều năm thực hiện các nghị quyết về xây dựng và chỉnh đốn Đảng, bên cạnh những kết quả đạt được, tình trạng suy thoái trong Đảng chưa được ngăn chặn, đẩy lùi, thậm chí có dấu hiệu cho thấy còn phức tạp hơn. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó được Đảng ta nhấn mạnh là thực hiện không nghiêm nguyên tắc tự phê bình và phê bình ở nhiều tổ chức, cá nhân, đặc biệt là tình trạng “có khuyết điểm thì thiếu thành khẩn, không tự giác nhận kỷ luật…”. Đảng ta coi đây là một trong những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị.

Tự kiểm điểm, tự phê bình một cách thành khẩn, nghiêm túc là việc làm rất cần thiết, rất quan trọng để mỗi cá nhân, tổ chức không ngừng tiến bộ, đó là việc làm cần thiết, nhưng không phải ai cũng muốn làm là được. Tâm lý của đa số mọi người là “đẹp đẽ phô ra, xấu xa đậy lại”, không “vạch áo cho người xem lưng”… Khi tự kiểm điểm, tự phê bình, cán bộ, đảng viên thường chủ yếu nói về kết quả, thành tích, phần khuyết điểm chỉ là thứ yếu, chung chung… Chỉ đến khi tổ chức kiểm tra, thanh tra, cơ quan bảo vệ pháp luật vào cuộc, mọi chuyện vỡ lở thì lúc ấy sự việc đã đi quá xa và trở thành chuyện đã rồi.

Không ít người mắc lỗi lầm đã được chỉ ra nhưng vẫn không trung thực, không thành khẩn báo cáo trước tập thể, mà cố tình ngụy biện che đậy, lấp liếm, khi tổ chức phải áp dụng hình thức xử lý thì không dũng cảm nhận kỷ luật. Thậm chí có người khi ra hầu tòa, mặc dù sai phạm đã rõ ràng, với đầy đủ chứng cớ nhưng vẫn còn quanh co đổi lỗi cho người khác, cho tập thể. Dũng cảm nhận lỗi, nhận kỷ luật là hành động thể hiện sự chịu trách nhiệm về những việc mà mình đã làm. Khi trung thực nhận lỗi, dũng cảm nhận kỷ luật chúng ta sẽ thấy lòng mình nhẹ nhàng, thanh thản hơn bởi mọi chuyện đã rõ ràng, sáng tỏ. Những người thành khẩn nhận lỗi, dũng cảm nhận kỷ luật chắc chắn sẽ rút ra được bài học cho mình để sửa chữa tiến bộ, để không tái phạm những lỗi lầm đã mắc phải. Ngược lại, những người có khuyết điểm mà thiếu thành khẩn, không dũng cảm nhận kỷ luật thì thật khó rút ra bài học để sửa chữa và sớm muộn sẽ tái phạm.

Tự phê bình, tự nhận khuyết điểm trung thực là biện pháp hữu hiệu để mỗi cán bộ, đảng viên nâng cao khả năng “tự đề kháng”, phòng chống những biểu hiện thoái hóa, biến chất, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” có hiệu quả. Để làm tốt công việc này, trước hết mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là cấp ủy, người đứng đầu cần nhận thức rõ ràng về vị trí, vai trò, mục đích, ý nghĩa, tác dụng và sự cần thiết của việc tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt Đảng. Chỉ có trên cơ sở thống nhất về nhận thức chúng ta mới có sự đồng thuận và quyết tâm trong tổ chức thực hiện, duy trì chế độ tự phê bình và phê bình thường xuyên, nghiêm túc. Môi trường sống, môi trường làm việc cũng là những yếu tố ảnh hưởng lớn đến việc tự phê bình và phê bình, ảnh hưởng đến sự tồn tại, phát triển cái tốt, cái xấu trong mỗi con người. Vì thế, nếu không có một môi trường dân chủ, mọi người chân thành, thẳng thắn thì thật khó để mỗi cán bộ, đảng viên thành khẩn tự phê bình, tự giác nhận kỷ luật. Do đó, cần phải tạo ra một môi trường thuận lợi, động viên, khích lệ cán bộ, đảng viên nêu cao ý thức tự phê bình và phê bình trong sinh hoạt Đảng.

Một trong những yêu cầu mà Ban Chấp hành Trung ương đặt ra trong thực hiện Nghị quyết số 04 khóa XII là các cấp uỷ đảng, cán bộ chủ chốt, nhất là cấp Trung ương, người đứng đầu làm trước và phải thực sự gương mẫu để cho các cấp học tập, noi theo. Các đảng viên và cán bộ cấp dưới sẽ không tự giác, không thành khẩn nếu cấp ủy, nhất là bí thư, ban thường vụ không gương mẫu đi đầu, tự phê bình một cách hình thức qua loa, chiếu lệ. Tự phê bình, tự kiểm điểm một cách thành khẩn, dũng cảm trước tập thể là việc làm cần thiết, không thể thiếu trong nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên. Đây là việc làm khó khăn, nhưng nếu từng người không thành khẩn, không tự giác nhận rõ, chỉ ra những lỗi lầm, khuyết điểm của mình và tiếp thu góp ý của người khác một cách cầu thị mà cố tình lấp liếm, bao biện thì chắc chắn không thể sửa chữa tiến bộ được. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng chỉ rõ: Thiếu thành khẩn nhận khuyết điểm, thiếu tự giác nhận kỷ luật như giấu giếm tật bệnh trong mình, không dám uống thuốc, để bệnh ngày càng nặng thêm, nguy đến tính mạng. Thang thuốc hiệu nghiệm nhất để chữa trị căn bệnh ấy chính là tự phê bình và phê bình. Nhưng muốn phê bình người khác thì trước hết mỗi đảng viên phải tự phê bình nghiêm túc trước đã.

Tự phê bình thành khẩn, tự giác nhận khuyết điểm là cơ sở để các đảng viên thẳng thắn, chân tình phê bình chỉ rõ cho nhau những điểm mạnh, điểm yếu để từ đó có biện pháp phát huy những điểm mạnh và khắc phục những điểm yếu, phấn đấu chuyển biến tiến bộ. Tự phê bình và phê bình sẽ mất đi ý nghĩa và mục đích đầy tính nhân văn của nó nếu để xảy ra tình trạng làm qua loa đại khái, thiếu thành khẩn, thiếu tự giác, lợi dụng tự phê bình và phê bình để “bới lông tìm vết”, tranh công đổ lỗi, dùng những lời lẽ thiếu văn hóa để khích bác, miệt thị, nói xấu lẫn nhau, dẫn đến nội bộ mất đoàn kết.

Như vậy, mục đích cao nhất của tự phê bình và phê bình không gì khác đó là vì sự tiến bộ của mỗi cá nhân và sự vững mạnh của tập thể. Chỉ có thành khẩn nhận khuyết điểm, tự giác nhận kỷ luật mới giúp từng đảng viên và toàn Đảng ta nâng cao được vai trò lãnh đạo, là biện pháp hữu hiệu để phòng chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” và tăng cường củng cố niềm tin trong nhân dân.

Văn Việt